Pamiętamy o lwowskich profesorach

Urna z ziemią z miejsca kaźni w Nowej Akademii Medycznej

4 lipca 1941 roku na Wzgórzach Wuleckich we Lwowie naziści zamordowali 25 polskich profesorów lwowskich uczelni, Uniwersytetu Jana Kazimierza i Politechniki, a także członków ich rodzin. Największe straty poniósł Wydział Lekarski Uniwersytetu Jana Kazimierza.
Ta zbrodnia stanowiła integralną część faszystowskiej ideologii i była wyrazem hitlerowskiej polityki zmierzającej konsekwentnie do biologicznego wyniszczenia polskiego narodu. Pierwszym etapem realizacji zbrodniczych planów było unicestwienie polskiej inteligencji.
W 1945 roku ocaleni z pogromów II wojny światowej naukowcy lwowscy oraz przybyli z innych miast polskich stanowili podstawową kadrę utworzonego wówczas Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu i Politechniki Wrocławskiej. Pierwszy wykład dla młodzieży akademickiej w nieoszklonej jeszcze sali wykładowej na temat bakteriologii wygłosił 6 września 1945 roku prof. dr hab. Ludwik Hirszfeld, światowej sławy mikrobiolog i immunolog.
Z inicjatywy prof. dr. hab. Henryka Mierzeckiego, Kierownika Kliniki Dermatologii, zawiązano komitet społeczny, który podjął inicjatywę ufundowania pomnika upamiętniającego tragedię z 1941 roku. Pomnik stanął na placu Grunwaldzkim.
Dnia 23 stycznia 2005 roku Marszałek Województwa Dolnośląskiego Paweł Wróblewski i Prezydent Wrocławia Rafał Dutkiewicz pobrali ziemię ze Wzgórz Wuleckich, miejsca kaźni mieszkańców Lwowa. Urna z tą ziemią 8 kwietnia 2005 r. zostanie. wmurowana w Nowej Akademii Medycznej.

8 kwietnia w Nowej Akademii Medycznej przy ul. Borowskiej zostanie uroczyście wmurowana urna z ziemią, w której zastygła krew profesorów lwowskich zamordowanych przez Gestapo w lipcu 1941 roku we Lwowie. Wśród 45 ofiar tego bestialskiego mordu był Profesor Antoni Cieszyński, kierownik Kliniki Stomatologicznej Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Z synem Profesora Cieszyńskiego - Profesorem Tomaszem Cieszyńskim, mieliśmy okazję wspomnieć wydarzenia sprzed 64 lat.
- Zbrodnia ta zrodzona z idei dominacji narodu germańskiego była wymierzona w wybitnych polskich uczonych i wychowawców polskiej młodzieży akademickiej jako działanie zmierzające do unicestwienia intelektu Narodu Polskiego - mówi Profesor Cieszyński, dziś emerytowany profesor Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej Wrocławskiej Akademii Medycznej.


Profesor Tomasz Cieszyński wiele czasu spędza na lekturze historii Lwowa
- Jakie były okoliczności tej zbrodni?
- Bezpośrednio po wkroczeniu wojsk niemieckich do Lwowa, a było to w nocy z 3 na 4 lipca 1941 roku, specjalny oddział polowego Gestapo pod dowództwem SS-Hauptsturmführera Hansa Krügera i jego zastępcy SS-Obersturmführera Waltera Kutschmanna wraz z batalionem "Nachtigall" złożonym z Ukrainców w mundurach SS - dokonał brutalnego aresztowania grupy profesorów wyższych uczelni Lwowa. Wraz z profesorami aresztowano członków ich rodzin oraz ich przyjaciół, którzy na swoje nieszczęście byli u nich w gościnie. Nikomu nie przedstawiono nakazu aresztowania i nie ujawniono jego powodu ani celu. Jeszcze przed świtem wszyscy aresztowani zostali rozstrzelani. Egzekucji dokonali przed wschodem słońca w kotlinie Wzgórz Wuleckich Ukraińcy pod komendą oficera Gestapo Romana Szuchewycza na rozkaz Hansa Krügera. Z oddali obserwowało ją kilkunastu świadków. Niektórzy z nich rozpoznali ofiary tej okrutnej zbrodni. Świadkowie ci byli śmiertelnie przerażeni tą straszliwą zbrodnią. Długo żyli w przekonaniu, że sami zostaną zamordowani, jeżeli zaczną o niej mówić. Dopiero po zakończeniu wojny dali swoje świadectwo o wydarzeniach w kotlinie Wzgórz Wuleckich. Ja sam byłem obecny przy aresztowaniu mego Ojca prof. Antoniego Cieszyńskiego przez Waltera Kutschmanna. Na pytanie skierowane do mnie: "Wie alt sind sie?" Matka moja odpowiedziała "Er ist siebzehn Jahre alt" - to mi uratowało życie. Kilka dni później Gestapo zamordowało kolejnych profesorów: dwóch z Akademii Handlu Zagranicznego i jednego z Politechniki Lwowskiej.
- W sumie w lipcu 1941 roku we Lwowie Gestapo zamordowało dwudziestu pięciu Profesorów-Polaków, w tym trzynastu Uniwersytetu Jana Kazimierza i jednego Profesora mianowanego przez władze sowieckie, ośmiu Politechniki Lwowskiej, dwóch Akademii Handlu Zagranicznego i jednego Akademii Weterynaryjnej we Lwowie.
- Zauważam, że żyją jeszcze naoczni świadkowie okoliczności ludobójstwa na polskich profesorach uczelni akademickich Lwowa i osobach im najbliższych.
- Dziś wiemy, ze plan tej zbrodni powstał przy współpracy władz niemieckich z członkami Ukraińskiej Organizacji Nacjonalistycznej.
- Było to wiadome od początku, ale władze komunistyczne to zatajały. Na kilka miesięcy przed napaścią III Rzeszy na Związek Sowiecki Ukraińcy zbiegli do Krakowa, na rozkaz Gestapo ułożyli listę lwowskich profesorów przewidzianych do zgładzenia. Mord ten miał charakter eksterminacji rodzinnej, bowiem razem z profesorami zostały aresztowane i zamordowane ich żony oraz ich synowie i wnuki. Na początku lat 60. ubiegłego stulecia wdowa po zamordowanym profesorze Włodzimierzu Krukowskim - doktor Helena Krukowska - złożyła przed sądem w Hamburgu pozew o ukaranie sprawców tego ludobójstwa, ale dopiero po pięciu latach otrzymała decyzję prowadzącego państwowego prokuratora von Belowa, że zamknął postępowanie, bowiem, jak stwierdził "niemieccy sprawcy odpowiedzialni za rozstrzelanie Lwowskich profesorów niw żyją." Tą decyzją prokurator odsłonił zakłamane oblicze niemieckiego organu sprawiedliwości. Jak wiadomo, w tym samym czasie w więzieniu w Hamburgu przebywał główny wykonawca tej zbrodni - Hans Krüger, którego skazano na karę dożywotniego pozbawienia wolności za zbrodnie popełnione na Żydach w Stanisławowie.
- O wydarzeniach we Lwowie nie możemy zapominać.
- To chwalebne, że władze rektorskie wrocławskiej Akademii Medycznej chcą upamiętnić śmierć naszych Nauczycieli przez wmurowanie urny z ich krwią zakrzepłą na grudkach ziemi, pobranej z miejsca kaźni, w kompleksie Nowej Akademii Medycznej przy ul. Borowskiej we Wrocławiu.
Rozmawiał i fotografował:
Adam Zadrzywilski


Galeria portretów rodzinnych, po prawej dziadek Profesora - Tomasz Cieszyński, w środku ojciec - Antoni Cieszyński

Dokładną listę zamordowanych publikujemy poniżej. Po bardziej szczegółowe informacje odsyłamy do Internetu na stronę: www.republika.pl/lwowscy_profesorowie

Zamordowani 4 lipca 1941 r. w kotlinie Wzgórz Wuleckich i tam okresowo pogrzebani
1. Prof. dr Antoni Cieszyński, l. 59,kier. Kl. Stomatologicznej UJK
2. Prof. dr Władysław Dobrzaniecki, l.44,ord. Oddz. Chirurgii PSP
3. Prof. dr Jan Grek, l. 66, profesor przy Kl. Chorób Wewnętrznych UJK
4. Maria Grekowa, l 57, żona profesora
5. Doc. dr Jerzy Grzędzielski, l. 40,kier. Kl. Okulistycznej UJK
6. Prof. dr Edward Hamerski, l. 43kier. Kl. Chorób Wewnętrznych AWL
7. Prof. dr Henryk Hilarowicz, l. 51,profesor przy Kl. Chirurgii UJK
8. Ksiądz dr teologii Władysław Komornicki, l. 29,powinowaty żony prof. Ostrowskiego
9. Eugeniusz Kostecki, l. 36, mąż gospodyni prof. Dobrzanieckiego
10. Prof. dr Włodzimierz Krukowski, l. 53,kier. Kat. Pomiarów Elektrycznych PL
11. Prof.dr Roman Longchamps de Bérier, l. 56, kier. Kat. Prawa Cywilnego UJK
12. Bronisław Longchamps de Bérier, l. 25,absolwent PL, syn profesora
13. Zygmunt Longchamps de Bérier, l. 23,absolwent PL, syn profesora
14. Kazimierz Longchamps de Bérier, l. 18,absolwent liceum, syn profesora
15. Prof. dr Antoni Łomnicki, l. 60,kier. Kat. Matematyki PL
16. Adam Mięsowicz, l. 19, absolwent liceum, wnuk prof. Sołowija
17. Prof. dr Witołd Nowicki, l. 63,kier. Kat. Anatomii Patologicznej UJK
18. Dr med. Jerzy Nowicki, l. 27, st. asystent Kat. Higieny UJK, syn profesora
19. Prof. dr Tadeusz Ostrowski, l. 60,kier. Kl. Chirurgii UJK
20. Jadwiga Ostrowska, l. 59, żona profesora
21. Prof. dr Stanisław Pilat, l. 60, kier. Kat. Technologii Nafty i Gazów Ziemnych PL
22. Prof. dr Stanisław Progulski, l. 67,profesor przy Kl. Pediatrii UJK
23. Inż. Andrzej Progulski, l. 29, syn profesora
24. Prof. dr Roman Rencki, l. 67,kier. Kl. Chorób Wewnętrznych UJK
25. Dr med. Stanisław Ruff, l. 69,ord. Oddz. Chirurgii Szpitala Żydowskiego, zabrany wraz z rodziną z mieszkania prof. Ostrowskiego
26. Anna Ruffowa, l. 55, żona dr. Ruffa
27. Inż. Adam Ruff, l. 30, syn dr.Ruffa
28. Prof. dr Włodzimierz Sieradzki, l. 70,kier. Kat. Medycyny Sądowej UJK
29. Prof. dr Adam Sołowij, l. 82, emerytowany ord. Oddz. Położniczo-Ginekologicznego PSP
30. Prof. dr Włodzimierz Stożek, l. 57,kier. Kat. Matematyki PL
31. Inż. Eustachy Stożek, l. 29,asystent PL, syn profesora
32. Emanuel Stożek, l. 24, abs. Wydz. Chemii PL, syn profesora
33. Dr prawa Tadeusz Tapkowski, l. 44,zabrany z mieszkania prof. Dobrzanieckiego
34. Prof. dr Kazimierz Vetulani, l. 52,kier. Kat. Mechaniki Teoretycznej PL
35. Prof. dr Kacper Weigel, l. 61,kier. Kat Miernictwa PL
36. Mgr prawa. Józef Weigel, l. 33,syn profesora
37. Prof. dr Roman Witkiewicz, l. 55,kier. Kat. Pomiarów Maszyn PL
38. Prof. dr Tadeusz Żeleński-Boy l. 66, literat, kier. Kat. Literatury Francuskiej Uniwersytetu aresztowany w mieszkaniu prof. Greka

Zamordowani na dziedzińcu bursy Abrahamowiczów 4 lipca 1941
39. Katarzyna Demko, l. 34, nauczycielka języka angielskiego, zabrana z mieszkania prof. Ostrowskiego
40. Doc. dr Stanisław Mączewski, l. 49, ord. Oddz. Położniczo-Ginekologicznego PSP
41. Maria Reymanowa, l. 40, pielęgniarka, zabrana z mieszkania prof. Ostrowskiego
42. Wolisch, l. 40-45, kupiec, zabrany z mieszkania prof. Sieradzkiego

Zamordowani 12 lipca 1941
43. Prof. dr Henryk Korowicz, l. 53,kier. Kat. Ekonomii AHZ
44. Prof. dr Stanisław Ruziewicz, l. 51,kier. Kat. Matematyki AHZ

Zamordowany w więzieniu 26 lipca 1941
45. Prof. dr Kazimierz Bartel, l. 59, były 3-krotny Premier RP, kier. Kat. Geometrii Wykreślnej PL (aresztowany jako pierwszy z Profesorów w dniu 2 lipca 1941 r.)